Duidelijk zijn als leidinggevende, zonder hard te worden
Start sterk als leidinggevende – deel 5 van 11
Grenzen stellen is voor veel startende leidinggevenden één van de lastigste onderdelen van hun rol. Niet omdat ze niet weten dát grenzen nodig zijn, maar omdat grenzen stellen iets oproept. Spanning, ongemak, twijfel. De angst om te streng te zijn, om de relatie te schaden of om niet meer als benaderbaar te worden gezien.
Juist wanneer je betrokken wilt zijn en het goed wilt doen voor je team, kan grenzen stellen voelen als een risico. En toch blijkt in de praktijk dat het ontbreken van duidelijke grenzen vaak meer onrust veroorzaakt dan het stellen ervan.
Waarom grenzen stellen zo ingewikkeld is voor startende leidinggevenden
Als startende leidinggevende ben je vaak bezig met je plek vinden. Je wilt laten zien dat je competent bent, dat je kunt samenwerken en dat je oog hebt voor mensen. Dat maakt het verleidelijk om flexibel te zijn, mee te bewegen en dingen op te vangen voordat ze een probleem worden.
Tegelijkertijd draag je verantwoordelijkheid. Voor het werk, voor het team en voor de randvoorwaarden waarbinnen gewerkt wordt. Op het moment dat die verantwoordelijkheid schuurt met je behoefte om betrokken en toegankelijk te zijn, ontstaat spanning. Grenzen stellen voelt dan niet als leidinggeven, maar als afstand nemen.
Die spanning maakt dat grenzen soms vaag blijven, worden uitgesteld of impliciet worden verwacht. En juist dat zorgt voor verwarring in het team.
Grenzen stellen gaat niet over de ander, maar over jou
Grenzen stellen wordt vaak gezien als iets wat je doet richting de ander: iemand aanspreken, iets afwijzen of een lijn trekken. In werkelijkheid begint grenzen stellen bij jou. Bij helderheid over je rol, je verantwoordelijkheid en wat jij wel en niet kunt dragen.
Zonder die helderheid wordt grenzen stellen willekeurig. De ene keer zeg je ja, de andere keer nee, zonder dat het voor de ander duidelijk is waarom. Dat maakt je onvoorspelbaar en ondermijnt juist het vertrouwen dat je wilt behouden.
Grenzen stellen vraagt daarom niet om hardheid, maar om innerlijke stevigheid. Om het vermogen om bij jezelf te blijven, ook wanneer dat spanning oproept.
Assertiviteit opnieuw bekeken
Assertiviteit wordt vaak uitgelegd als “zeggen wat je vindt” of “voor jezelf opkomen”. In leidinggeven is dat te beperkt. Assertiviteit gaat hier over verantwoordelijkheid nemen voor wat nodig is, ook als dat niet comfortabel voelt.
Dat betekent dat je durft uit te spreken wat er verwacht wordt, waar de grens ligt en wat er niet langer kan. Niet vanuit macht of frustratie, maar vanuit duidelijkheid. Assertiviteit zonder empathie wordt hard, empathie zonder assertiviteit wordt vaag. Juist de combinatie maakt je geloofwaardig als leidinggevende.
Duidelijk zijn is daarmee geen tegenstelling van betrokken zijn, maar een voorwaarde ervoor.
Drie situaties waarin grenzen vaak vervagen
Veel startende leidinggevenden herkennen zichzelf in één of meer van deze situaties. Je neemt werk over omdat je ziet dat iemand vastloopt, maar merkt later dat dit structureel wordt. Je bent altijd bereikbaar, ook buiten werktijd, omdat je niemand wilt laten zitten. Of je laat gedrag doorgaan dat eigenlijk niet passend is, omdat je het gesprek liever uitstelt.
In al deze situaties speelt niet alleen de ander een rol, maar vooral wat er in jou gebeurt. De neiging om spanning te vermijden, om aardig gevonden te worden of om problemen voor te zijn. Zonder zelfbewustzijn vervagen grenzen ongemerkt.
Grenzen stellen begint met herkennen waar jij jezelf voorbijloopt.
Grenzen stellen vraagt het verdragen van spanning
Net als bij communicatie en empathie vraagt grenzen stellen dat je spanning kunt dragen. Het ongemak dat ontstaat wanneer je iets uitspreekt wat misschien niet welkom is. Het moment waarop je niet direct bevestiging krijgt. Of de stilte die kan vallen na een duidelijke boodschap.
Dat zijn geen signalen dat je iets verkeerd doet, maar dat je een grens markeert. Wanneer jij die spanning kunt verdragen, hoeft het gesprek niet te escaleren. Integendeel: duidelijkheid brengt vaak meer rust dan eindeloos meebewegen.
Teams functioneren beter wanneer grenzen helder zijn, ook als dat soms schuurt.
Wat grenzen stellen van jou vraagt als leidinggevende
Grenzen stellen vraagt dat je jezelf serieus neemt in je rol. Dat je voelt waar jouw verantwoordelijkheid begint en eindigt, en dat je bereid bent die grens uit te spreken. Niet om te controleren, maar om richting te geven.
Het vraagt ook dat je accepteert dat niet iedereen het altijd prettig zal vinden. Leidinggeven betekent soms dat je spanning oproept, juist om helderheid te creëren. Wanneer je dat kunt dragen, wordt grenzen stellen minder een strijd en meer een onderdeel van je leiderschap.
Reflectievraag
In welke situaties merk jij dat je liever meebeweegt dan begrenst, terwijl je voelt dat er eigenlijk een grens nodig is?
Wat zou er veranderen als je die grens wel uitspreekt, ook als dat ongemakkelijk voelt?
Lees verder in de reeks Start Sterk als Leidinggevende
-
Deel 1 – Waarom kennis niet genoeg is
-
Deel 2 – Communicatie en beïnvloedingskracht
-
Deel 3 – Zelfbewustzijn en zelfreflectie
-
Deel 4 – Empathie en verbinding
-
Deel 5 – Grenzen stellen en assertiviteit
Vooruitblik
In het volgende deel staat besluitvaardigheid en eigenaarschap centraal: hoe je keuzes maakt en richting geeft, zonder alles zelf te willen dragen.
