Hoe je nabij kunt zijn als leidinggevende, zonder jezelf te verliezen
Start Sterk als Leidinggevende – Deel 4 van 11
Empathie wordt vaak gezien als iets vanzelfsprekends. Iets wat je “hebt” of niet. Zeker in leiderschap wordt het soms zelfs als risico gezien: te zacht, te meegaand, te weinig richting. Tegelijkertijd is empathie juist één van de vaardigheden die in de praktijk het verschil maakt tussen sturen en verbinden.
Voor startende leidinggevenden is empathie geen extraatje, maar een noodzakelijke vaardigheid. Juist omdat je aan het begin van je rol zoekt naar balans: tussen duidelijk zijn en ruimte geven, tussen verantwoordelijkheid nemen en vertrouwen laten ontstaan, tussen betrokkenheid en afstand.
Empathie helpt je om die balans te vinden, mits je haar bewust inzet.
Empathie is geen meegaandheid
Empathie betekent niet dat je alles goedvindt of iedereen tevreden houdt. Het betekent dat je probeert te begrijpen wat er speelt bij de ander, zonder jezelf daarin kwijt te raken. Dat vraagt aandacht, maar ook stevigheid.
Als leidinggevende helpt empathie je om verder te kijken dan gedrag alleen. Je merkt sneller wanneer iemand vastloopt, weerstand voelt of juist meer aankan dan hij laat zien. Niet om het over te nemen, maar om gerichter te begeleiden.
Empathie is daarmee geen zachte vaardigheid, maar een manier om scherper waar te nemen.
Wat empathie je oplevert in de dagelijkse praktijk
Wanneer je empathie bewust inzet als leidinggevende, verandert de dynamiek in je team. Niet omdat je minder stuurt, maar omdat je beter begrijpt wat er nodig is.
Je ziet sneller waar talenten liggen en waar iemand ondersteuning nodig heeft. Dat helpt je om werk slimmer te verdelen en verwachtingen beter af te stemmen. Miscommunicatie neemt af, omdat je eerder doorhebt wat er onder de oppervlakte speelt. En betrokkenheid groeit, omdat mensen zich gezien en serieus genomen voelen.
Teams waarin empathie aanwezig is, ervaren meer veiligheid. En veiligheid is een voorwaarde voor eigenaarschap, leren en samenwerking.
Empathie en grenzen stellen
Voor veel startende leidinggevenden is dit een spanningsveld. Je wilt ruimte geven, luisteren en verbinden, maar merkt dat je soms te veel inschikt of te lang wacht met begrenzen. Empathie kan dan paradoxaal genoeg helpen om juist duidelijker te worden.
Wanneer je begrijpt wat er bij de ander speelt, kun je grenzen stellen met respect. Je benoemt wat je ziet, wat nodig is en waar jouw verantwoordelijkheid ligt. Niet vanuit macht, maar vanuit helderheid.
Empathie betekent hier niet dat je toegeeft, maar dat je het gesprek voert zonder de relatie te beschadigen.
Empathisch communiceren als leidinggevende
Empathie komt vooral tot uiting in hoe je communiceert. In hoe je luistert, vraagt en reageert. Dat vraagt geen speciale technieken, maar wel aandacht.
Empathisch communiceren betekent dat je daadwerkelijk aanwezig bent in het gesprek. Dat je luistert zonder meteen te willen oplossen, dat je open vragen stelt en emoties niet wegpoetst, maar erkent. Soms is een zin als “Ik zie dat dit je raakt” voldoende om ruimte te creëren.
Door oordeel uit te stellen en nieuwsgierig te blijven, ontstaat er meer gelijkwaardigheid in gesprekken. Dat maakt communicatie effectiever en minder vermoeiend, voor jou én voor je team.
Empathie in teams
In teams werkt empathie als een katalysator. Het vergemakkelijkt samenwerking, verbetert besluitvorming en vergroot creativiteit. Wanneer verschillende perspectieven welkom zijn, wordt het makkelijker om van elkaar te leren en gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen.
Empathische teams durven verschillen te benoemen, spanningen bespreekbaar te maken en fouten te zien als leermomenten. Dat vraagt een leidinggevende die niet alles dichtregelt, maar ruimte laat en tegelijkertijd richting blijft geven.
Wat empathie van jou vraagt als leidinggevende
Empathisch leidinggeven vraagt geen perfectie, maar bewustzijn. De bereidheid om te luisteren, ook als het schuurt. Om nabij te zijn, zonder over te nemen. En om helder te blijven, juist wanneer emoties meespelen.
Empathie begint niet bij de ander, maar bij jezelf. Bij het herkennen van je eigen reacties, grenzen en neigingen. Alleen dan kun je werkelijk verbinden, zonder jezelf te verliezen.
Reflectievraag
In welke situaties merk jij dat je óf te veel meebeweegt, óf juist afstand neemt?
Wat zou er gebeuren als je in die momenten empathie inzet, zonder je eigen grens los te laten?
Lees verder in de reeks Start Sterk als Leidinggevende
Deel 1 – Waarom kennis niet genoeg is
Deel 2 – Communicatie en beïnvloedingskracht
Deel 3 – Zelfbewustzijn en zelfreflectie
Deel 4 – Empathie en verbinding
